Co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr

Tytuł postu mógłby stać się hasłem przewodnim tych, którzy nie przepadają za historią. Jednak nieraz trzeba do niej sięgnąć, by zobaczyć, że rzeczywistość nie zawsze wyglądała tak jak obecnie. To oczywiście bardzo ogólnikowo, lecz chodzi mi dziś o podział administracyjny. I nie idzie tu o podział z 1999 r. ani z 1975, lecz o okres przed 2 wojną światową. Tu bowiem docieramy do źródeł niespodzianki, przynajmniej dla niektórych. Golina i powiat koniński dziś przynależne do województwa wielkopolskiego i z nim kojarzone, przez większość okresu międzywojennego należały do województwa ... łódzkiego. Tak, to nie błąd, a dla niedowiarków mapka 1.



Warto też zwrócić uwagę na kształt ówczesnego powiatu słupeckiego i konińskiego, raczej mało przypominających dzisiejsze (mapka 2 - obok). A wszystko to scheda po okresie zaborów, kiedy to powiat słupecki był powiatem graniczym - zachodnią rubieżą państwa rosyjskiego. Taki rozciągnięty powiat skutecznie pełnił rolę bufora zatrzymującego nieporządane wpływy tak, by nie docierały w głąb Rosji.


Wracajmy jednak do meritum. Przed wojną Golina leży w powiecie konińskim, a ten w województwie łódzkim. Tak jednak jest do 1 kwietnia 1938 r., gdy powiat koniński, kolski i turecki zostały przeniesione do województwa poznańskiego (mapka 3). Nieco wcześniej, bo w 1932 zlikwidowano powiat słupecki, a jego terytorium włączono do konińskiego.
Z powyższego płynie wniosek, że nie tylko powiat koniński miał kształt inny niż współcześnie, lecz także gmina Golina. Działo się tak również za sprawą Gosławic, które były samodzielną jednostką administracyjną, do której należała np. Kraśnica - dziś znajdująca się w obrębie golińskiej gminy.
Taki podział administracyjny nie utrzymał się jednak długo, ponieważ w okresie okupacji Niemcy wprowadzili własną organizację terytorialną. To jednak już historia na następny post.





Wykorzystane mapy:
1) http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/II_RP_adm.png
2) http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e3/POL_wojew%C3%B3dztwo_wielkopolskie_powiat_koni%C5%84ski_map.svg
3) opracowano na podstawie: http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e2/HistPol-admin.1.04.1938.png

Golina na średniowiecznym szlaku

Sporo dziś będzie o Koninie, który ze względu na swoje położenie zawsze znajdował się w pobliżu głównych szlaków komunikacyjnych. Tak jest obecnie, tak było i dawniej, np. we wczesnym średniowieczu (XI-XIII w.). Przez Konin wiodła wtedy droga z północy na południe, dzięki której w Koninie ulokowano „drogowskaz” – słup milowy wyznaczający połowę drogi między Kruszwicą a Kaliszem, oraz droga z zachodu na wschód, łącząca np. Poznań z Łęczycą i innymi miastami dalej położonymi. Druga z nich biegła z Poznania przez Kostrzyn i Giecz do Lądu i dalej dwoma drogami do Konina. (Mapka poniżej - Golina oznaczona czerwonym punktem.)

Wariant północny biegł przez Lądek, Sługocin i Golinę do Konina. Na ostatnim odcinku pojawiała się konieczność przeprawienia przez Wartę: od połowy XII w. umożliwiał to kamienny bród pod Koninem, a później most przerzucony przez rzekę. W wariancie południowym Wartę przebywano już za Lądem czółnem lub promem i dalej drogą lądową przez Świątniki, Osieczę, Sławsk i Modłę docierano do Konina.
I tu, mimo że to blog poświęcony Golinie, pozwolę sobie zrobić dwie uwagi. Po pierwsze, pisząc o Koninie chodzi tu o jego część południową, czyli dzisiejszy Stary Konin, bowiem nowa część pojawiła się dopiero w XX wieku. Wcześniej natomiast miasto ograniczone było tylko do Staraka. Po drugie, mówiąc o wczesnośredniowiecznym Koninie, pamiętać trzeba, iż nie była to dzisiejsza metropolia, lecz osada konkurująca o pozycję w XI-XIII w. właśnie z Lądem.

Mapkę oraz informację do tego posta zaczerpnąłem z pracy zbiorowej: Z dziejów regionu konińskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.

Sensacyjne kawałki

Sensacja na skalę ogólnopolską, a być może i światową. Zespół archeologiczny z Massachusetts University pod kierownictwem profesora Ignacego Zbysława Mociumpanka dokonał niezwykłego odkrycia. Wśród słynnych posągów stojących na Wyspach Wielkanocnych leżących na Pacyfiku znajduje się jeden odróżniający się od reszty. Jak się okazało, jest to podobizna polskiego króla - Kazimierza Wielkiego. (Zdjęcie poniżej:)

Jak wynika ze wstępnych ustaleń zespołu prof. I.Z. Mociumpanka, król Kazimierz Wielki po przyznaniu Golinie praw miejskich w 1362 r. oraz "zostawieniu Polski murowaną" udał się z drużyną dzielnych poddanych na wyprawę morską. Po wielomiesięcznej podróży dotarł do nieznanych wysp, którymi okazały się Wyspy Wielkanocne. Król nauczył tamtejszych mieszkańców przyrządzania pierogów, gotowania bigosu oraz stawiania budynków murowanych. Próbował również wprowadzić na wyspach język polski, co niestety, nie powiodło się. Mimo tego Kazimierz Wielki zyskał wśród miejscowej ludności tak wielką sympatię, iż ta postawiła mu w geście wdzięczności pamiątkowy pomnik. Zagadką pozostaje zaskakująca zgodność posągu z pomnikiem króla stojącym na golińskim Rynku.

O postępach w badaniach będziemy informować.

Kilka ciekawych liczb

Jak tytuł postu wskazuje, dziś chciałem pokazać kilka moim zdaniem ciekawych liczb, będzie więc trochę danych statystycznych. A konkretniej: dane dotyczące wielkopolskich miast.
Tak więc od początku: w Wielkopolsce jest 109 miast, z czego 4 na prawach powiatu, czyli: Kalisz, Konin, Leszno i Poznań. Spośród owych 109 miast aż 90 to siedziby gmin miejsko-wiejskich. Do grupy tej zalicza się również Golina.
Jeśli chodzi o liczbę ludności to Golina ze swymi 4380 mieszkańcami zajmuje 62. pozycję - jest więc nieco poniżej połowy stawki. Jednocześnie miasto jest bardzo zwarte, bo przy wspomnianej liczbie mieszkańców i powierzchni 3,52 km2 (85. miejsce w województwie), ma dość wysoką gęstość zaludnienia - 1246 mieszkańców/km2. Co może być zaskakujące jest to wartość wyższa niż np. dla Piły - 728 mieszk./km2, Konina - 969 mieszk./km2 czy jeszcze 63 innych wielkopolskich miast. Jest to jednak i tak nieco poniżej średniej wojewódzkiej wynoszącej 1285 mieszk./km2.
Wniosek: Golina jest gdzieś w połowie lub poniżej połowy stawki miast wielkopolskich, ani nie za wielka, ani nie za mała. Po prostu w sam raz :)

Wiosenne fotki

Jako że w ostatni weekend pogoda sprzyjała, postanowiłem zrobić kilka fotek. Drzewa zaczynają już kwitnąć i szkoda, że zdjęcia nie przekazują zapachu. Zrobiło się naprawdę wiosennie. Do tego jeszcze krótki deszczyk i ten niepowtarzalny zapach młodej zieleni w Parku - super! Zdjęcia nie są może wielce artystyczne, ale też nie miałem takiego zamiaru; można za to nasycić oko świeżą zielenią trawy i liści, choć najlepiej wybrać się na spacer i doświadczać tego wszystkiego w naturze:)  

PS Szkoda tylko że miasto nie zadbało o porządek w Parku, ale to już nie wina przyrody tylko ludzi.

Golina około połowy XIX w.

Zajrzałem do starych encyklopedii, spisów itp. i oto, jaki obraz dziewiętnastowiecznej Goliny się wyłania:
- było to miasto w powiecie konińskim, województwie kaliskim, niedaleko Warty, dwie i pół mili (mniej więcej 22 km) od Konina;
- było to jedno z 11 miast prywatnych na terenie powiatu konińskiego (pozostałe to: Brudzew, Kazimierz Biskupi, Kleczew, Rychwał, Skulsk, Ślesin, Tuliszków, Wilczyn, Władysławów, Zagórów). Poza tym istniało jeszcze pięć miast rządowych: Konin, Koło, Lądek, Pyzdry i Słupca;
- w 1827 r. miasto liczyło 1041 mieszkańców, a w r. 1857 liczba ta wzrosła do 1279. Dla porównania ówczesny Konin miał niecałe 6000 ludności;
- w mieście żyła całkiem spora społeczność żydowska licząca w 1827 r. 441 osób (czyli 42% ogólnej liczby mieszkańców), zaś po 30 latach wartości te podniosły się do 614 osób, czyli 48%. Podobnie rzecz się przedstawiała w Koninie, gdzie ok. 40% ludności stanowili Żydzi;
- na targi i jarmarki odbywające się w Golinie w ciągu roku dostarczano towarów za 65 000 złp. Dla porównania: największy obrót towarowy zanotowało Koło - 2 160 000 złp. W innych miastach rzecz przedstawiała się różnie, np.: Konin i Zagórów - po 270 000, Kazimierz - 60 000, Tuliszków - 25 000, Rychwał - 9000;
- dzisiejszy budynek przedszkola był siedzibą właścicieli majątku ziemskiego liczącego 112 włók (ok. 1880 ha), co stawia majątek raczej w grupie mniejszych wobec 786 włók w Gosławicach. Kilka ciekawych zdjęć  dobrej jakości pokazujących obecny stan dworku można obejrzeć na: polskiekrajobrazy lub skyscrapercity.

650+

Władysław Łokietek

W tym roku Golina obchodzi swoje 650. urodziny, ale w rzeczywistości miasto jest jeszcze starsze. 650 lat mija od potwierdzenia praw miejskich przez Kazimierza Wielkiego w 1362 r., jednak nieco wcześniej, jak mówi tradycja niepotwierdzona dokumentami, już w 1330 r. Władysław Łokietek zezwolił na założenie miasta.
Jeśli przyjąć 1362 r. - jesteśmy równolatkami m.in. z Kołem i Ropczycami (woj. podkarpackie), jeśli zaś 1330 r. - m.in. z Tarnowem. Obojętnie którą datę się przyjmie za punkt startowy miasta, warto pamiętać, że za miastem stoi długa historia często zapomniana lub nieuświadamiana. Kilka takich historycznych ciekawostek i szczegółów z dziejów miasta wygrzebałem z netu, książek itp. i będę je co jakiś czas wrzucał na bloga.

Kazimierz Wielki

PS Pierwszy zapis nazwy miasta pochodzi z 1366 r. i ma postać Golyna. Poza tym w dokumentach pojawia się jeszcze Golina i Golenia.

Nazwa miasta pochodzi bądź od określenia miejsca bezleśnego (golina jak golizna), bądź od imienia założyciela, właściciela - Gola. Dokładniej można o tym przeczytać tutaj lub w książce: Nazwy miast Wielkopolski Karola i Zofii Zierhofferów.